درست حركت كردن ذهن را نشان مىدهد » . درست حركت كردن ذهن چيزى جز درست ترتيب دادن و درست شكل و صورت دادن به معلومات نيست . پس كار منطق اين است كه حركت ذهن را در حين تفكر تحت كنترل خود قرار مىدهد . خطاى ذهن ذهن آنگاه كه تفكر مىكند و امورى را مقدمه براى امرى ديگر قرار مىدهد ممكن است صحيح عمل كند و ممكن است دچار خطا گردد . منشأ خطا يكى از دو امر ذيل ممكن است بوده باشد : 1 . آن مقدماتى كه آنها را پايه قرار داده و معلوم فرض كرده خطا و اشتباه باشد ؛ يعنى مقدماتى كه مصالح استدلال ما را تشكيل مىدهد فاسد باشد . 2 . نظم و شكل و صورتى كه به مقدمات داده شده غلط باشد ؛ يعنى هر چند مصالح استدلال ما صحيح و درست است ولى شكل استدلال ما غلط است . يك استدلال در عالم ذهن مانند يك ساختمان است . يك ساختمان آنگاه كامل است كه هم مصالحش بىعيب باشد و هم شكل ساختمان روى اصول صحيح ساختمانى باشد . هر كدام از اينها اگر نباشد آن ساختمان قابل اعتماد نيست . مثلًا اگر گفتيم « سقراط انسان است ، و هر انسانى ستمگر است ، پس سقراط ستمگر است » اين استدلال ما از نظر شكل و صورت صحيح است اما از نظر ماده و مصالح فاسد است زيرا آنجا كه مىگوييم « هر انسانى ستمگر است » درست نيست . اما اگر بگوييم « سقراط انسان است ، سقراط عالم است ، پس انسان عالم است » ماده و مصالح استدلال ما صحيح است [ ولى ] شكل و نظام آن منطقى نيست ، لهذا نتيجه غلط است . اين كه چرا شكل و نظامْ منطقى نيست ، بعداً در باب قياس روشن خواهد شد . خطا سنجى منطق ارسطويى منحصراً مربوط است به شكل و صورت استدلال ، اما سنجش خطاى مادّهء استدلال از عهدهء منطق ارسطويى خارج است . لهذا منطق ارسطويى را « منطق صورت » مىنامند . اما آيا منطقى در جهان به وجود آمده كه خطا سنج ماده و مصالح استدلال باشد يا نه ، مطلبى است كه بعداً در باب قياس در اين باره بحث خواهيم كرد .